Logo serwisu Biblia

Strona główna

Stary Testament

Nowy Testament

Święci wg alfabetu

Święci wg dat

Papieże

Legendy o świętych

Patroni

Ciekawostki

Różne artykuły

Inne strony katolickie

Mapa serwisu

Kontakt




© 2000–2018 barbara
Wszystkie prawa zastrzeżone | All rights reserved

Strona nie zawiera cookies



Nakarm głodne dziecko - wejdź na stronę www.Pajacyk.pl


Różne artykuły



Islam

Historia

Islam jest drugą co do wielkości religią monoteistyczną na świecie. Bywa nieprawidłowo nazywany mahometanizmem albo muzułmanizmem.

Jego historia zaczęła się w zachodniej części Półwyspu Arabskiego, w krainie zwanej Al-Hidżaz (dziś zachodnia prowincja Arabii Saudyjskiej), pewnej nocy 622 roku, kiedy to Arab imieniem Muhammad ibn Abd Allah ibn al-Muttalib, znany dziś jako Mahomet, a przez muzułmanów zwany Prorokiem, ujrzał we śnie tajemniczą postać (którą był według niego Archanioł Gabriel) każącą mu czytać zwój zapisanego materiału. Po tym pierwszym objawieniu nastąpiły dalsze, których treść stała się podstawą doktryny religijnej islamu.

Nie jest to jednak religia abstrakcyjna, wyrosła z niczego. U jej podstaw leżą bez wątpienia uwarunkowania środowiska, w jakim powstała i w jakim żył Mahomet. Arabia jest krajem pustynnym, w którym większa część ziemi nie nadaje się do upraw czy hodowli zwierząt, a życie jest trudne. Ludy arabskie – wielka gałąź ludów semickich – w dawnych czasach stanowiły koczownicze plemiona pustynne – Beduinów. Z czasem zaczęły się łączyć w rody, klany i plemiona. Silne więzi organizacji rodowo-plemiennej utrzymywały w jedności organizację społeczną i życie duchowo-religijne. Bowiem na długo przed powstaniem islamu Arabowie mieli swoje własne wierzenia i ośrodki religijne. Okres ten dziś nazywany jest okresem „niewiedzy” (al-dżahilijja). Wierzenia Beduinów były głównie animistyczne (traktujące siły i zjawiska przyrody jako bóstwa), wierzyli także w duchy dobre i złe (dżinny), nie byli zresztą bardzo religijni.

Ośrodkiem zarówno handlowym, jak i religijnym była Mekka, miasto leżące na skrzyżowaniu szlaków handlowych. Była tam świątynia Al-Kaba, która miała formę sześcianu otoczonego bożkami z kamienia, z największą świętością – „Czarnym Kamieniem” umieszczonym w jednym z rogów. Do tej świątyni przybywały liczne pielgrzymki. Kult polegał głównie na składaniu ofiar na specjalnych kamieniach ofiarnych i na odbywaniu procesji wokół świątyni, połączonej z wzywaniem imion bóstw. Jednym z bóstw, znanych Arabom od dawna był też Allach, mający przydomek „ar-Rachman”, co znaczy „Miłosierny”. To imię zostało usankcjonowane w nowej religii jako imię jedynego Boga.

W czasach Mahometa w Arabii istniały liczne kolonie żydowskie i chrześcijańskie, a Mekka jako główny ośrodek handlowy tego rejonu gościła karawany z całego niemal ówczesnego świata. Stąd też znajomość innych religii była wśród Arabów dość powszechna, aczkolwiek powierzchowna. Nie ulega jednak wątpliwości, że Mahomet był przesiąknięty ideami religijnymi chrześcijańskimi i żydowskimi, zanim wystąpił ze swoją misją.

Kultura Arabów nie była też tak prymitywna, jak można by dziś sądzić. Trudne warunki życia wykształciły w nich ideał „szlachetnego męża”, którego zaletami były m.in. dzielność, gościnność, wspaniałomyślność, wymowność, ale także umiłowanie wolności i duma. Na czele plemion stawał z reguły „starszy” – „szlachetny pan”, który był wybierany przez starszyznę spośród najbardziej godnych „mężów” i musiał się wyróżniać takimi zaletami jak: dzielność, odwaga, rycerskość, wspaniałomyślność, gościnność, roztropność oraz piękno słowa i znajomość poezji, a także biegłość w prawie zwyczajowym. Ciągłe kontakty (kupieckie) z innymi ludami dawały im także kontakty z wieloma różnymi kulturami. Dlatego trudno się dziwić ich zamiłowaniu do piękna, poezji, a potem także do rozwijania nauki.

Jeszcze jedna sprawa wywarła duży wpływ na dzisiejszy kształt islamu. Ustrój rodowo-plemienny i bardzo silne więzy krwi pośród Beduinów wywoływały często nie tylko walki pomiędzy plemionami, ale także były podstawą powstania prawa zemsty. Ten zwyczaj, niestety, częściowo został przeniesiony do nowo powstałej religii, a przez niektórych muzułmanów do dziś jest uważany za jeden z najważniejszych obowiązków wyznawcy.

Muhammad ibn Abd Allah ibn al-Muttalib (którego dalej będę nazywać Mahometem) urodził się w Mekce ok. 570 r. O życiu jego mamy wprawdzie historyczne przekazy, ponieważ jednak prawie od początku obrosły one legendami, sławiącymi świętość Mahometa, trudno dziś stwierdzić z całą pewnością, które fakty są prawdziwe. Porównywanie ich z wiedzą o czasach, w których żył, pomaga ustalić pewną kanwę, która pozwala ustalić prawdopodobny życiorys. Ojciec zmarł przed urodzeniem Mahometa, a matkę stracił w wieku 5 lub 6 lat. Zajął się nim stryj Abu Talib, a bezpośrednio wychowaniem kierowała beduińska mamka. Przy niej dobrze poznał życie Beduinów, zajmował się pasaniem wielbłądów. Jako młodzieniec żył w Mekce, uczestnicząc w karawanach kupieckich. W wieku 23 lat wstąpił na służbę do bogatej czterdziestoletniej wdowy, Chadidży, która niedługo potem została jego żoną. Małżeństwo było szczęśliwe, mieli trzech synów, którzy wcześnie zmarli, i cztery córki: Zajnab, Rukajję, Umm Kulsum i Fatimę (która jako jedyna z nich miała potomstwo, tworzące później potężną dynastię Fatymidów). Mahomet był człowiekiem niewykształconym, prawdopodobnie nawet niepiśmiennym, jednak odznaczał się uczciwością, bystrą inteligencją, wielką spostrzegawczością i skłonnością do kontemplacji. Często spędzał czas na pustyni, przesiadują w grotach góry Hira i oddając się rozmyślaniom. W trakcie pracy z karawanami kupieckimi zetknął się też z wyznawcami różnych religii, od których prawdopodobnie przejął pewne idee. Około 610–612 r. Mahomet wycofał się z czynnego życia. Niedługo spotkał go sen, o którym wspomniałam na wstępie. Nie był z początku pewien, czy nie są to jakieś iluzje czy też „podszepty złego ducha”; zwierzył się z tych niepokojów żonie, która jako pierwsza uwierzyła z jego proroczą misję. W niedługim czasie miały miejsce następne objawienia i zebrała się wokół niego grupa pierwszych wiernych: Ali ibn Abu Talib – młody kuzyn Mahometa, Zajd – jego adoptowany syn, Abu Bakr – jeden z notablów kupieckiej arystokracji, późniejszy teść Mahometa i pierwszy kalif . Jednak większość mieszkańców Mekki, obawiając się, że nowa wiara zniszczy tradycyjne struktury religijne i handlowe, reagowali na misję Mahometa wrogo.

Tymczasem Mahomet, umocniwszy się w przekonaniu o swojej proroczej misji zaczął coraz odważniej głosić swoje posłanie: wzywał do skruchy i dobroci dla biednych, mówił o Sądzie Ostatecznym, o zmartwychwstaniu oraz nagrodzie lub karze za dobre lub złe czyny, występował przeciw politeizmowi, wytykał ludziom nadmierne przywiązanie do dóbr tego świata. To niepokoiło bogatych mekkańskich kupców i opiekunów świątyni Al-Kaba, dlatego położenie Mahometa było w tym okresie dość trudne. Dlatego nakłonił rodzinę i zwolenników do emigracji do Abisynii (dziś Etiopii). W tym czasie zmarła jego żona i stryj Abu Talib. Mahomet zawarł przymierze z siedemdziesięcioma kupcami z miasta Jasrib, w którym zobowiązywali się oni do obrony, w razie potrzeby nawet zbrojnej, jego i wiernych. Nakazał więc rodzinie i wiernym przenieść się do Jasribu, który niebawem otrzymał nazwę Madinat an-Nabi (Medyna), czyli „Miasto Proroka”. Sam przeniósł się tam razem z Abu Bakrem w noc 16 czerwca 622 r., która stanowi początek ery muzułmańskiej, zwanej też erą hidżry. Mahomet staje się coraz bardziej politykiem – musi dbać o swoich wyznawców, nową społeczność, a Medyna staje się miastem-państwem. Przez cały ten czas, stopniowo, powstaje Koran. W 2 roku hidżry następuje rozłam z Żydami, którzy pierwotnie wspierali nową religię, ale teraz – uznając, że dar proroczy jest przywilejem Izraela, więc nie może należeć do Mahometa, stali się jej wrogami.

Mahomet postanowił pozyskać sobie Mekkę jako ośrodek religijny i jako centrum handlowe. Z tego powodu doszło do wielu walk. W ich wyniku konflikt nie został rozstrzygnięty. W 6 roku hidżry Mahomet postanowił pertraktować z mekkańczykami. Z przyczyn politycznych zawiera małżeństwa: z Umm Habibą, córką przywódcy mekkańczyków, z Hafsą – córką Umara ibn al-Chattaba, drugiego kalifa, oraz z Aiszą, córką Abu Bakra, pierwszego kalifa (w sumie Mahomet miał 10 żon, z czego 9 dopiero po śmierci Chadidży). Ostatecznie Mahomet wkroczył do Mekki w 8 roku hidżry. Wkrótce prawie wszyscy mekkańczycy przyjęli islam. Mahomet potraktował wszystkich z wielką łagodnością, rozdawał hojnie podarunki, zażądał jedynie zniszczenia kamiennych idoli wokół Al-Kaby.

Ostatecznie w 10 roku hidżry prawie cała Arabia stanowiła już społeczność muzułmańską. W tym roku Mahomet odbył pierwszą pełną pielgrzymkę do Mekki – hadżdż. Kilka miesięcy później, 10 czerwca 632 r., zmarł. Nie zostawił męskiego potomka ani żadnych rozporządzeń dotyczących przejęcia po nim przywództwa. W obliczu grożącego rozpadu młodego państwa arabsko-muzułmańskiego „zastępcą Proroka” (chalifat an-nabi), czyli kalifem, został jego teść Abu Bakr, a po nim drugi teść – Umar ibn al-Chattab. W ten sposób ustalił się kalifat jako forma rządów w muzułmańskiej Arabii.

Doktryna i życie religijne

Święta księga islamu – Koran dla wierzącego muzułmanina nie jest dziełem Proroka, lecz Objawieniem Allacha. Księga zawiera przykazania religijne i moralne, przepisy o dobrym zachowaniu się w życiu codziennym, ale również wszelkiego rodzaju przepisy prawne i „zasady konstytucji” nowej organizacji państwowej. Został zredagowany pisemnie dopiero za trzeciego kalifa, Uthmana, w połowie VII w. Zawiera 114 sur, czyli rozdziałów, i 6226 wersetów. Powstawał stopniowo w latach 610–632, jako szereg „objawień”, które Mahomet otrzymywał od Boga-Allacha.

Drugą podstawą islamu jest sunna. Jest to – najogólniej mówiąc – całość zwyczajów i pojęć ortodoksyjnej społeczności muzułmańskiej, czyli wyznawców islamu prawowiernego – sunnickiego (w znaczeniu religijnym termin ten oznacza czyny, wypowiedzi i sposób postępowania Proroka). Z uwagi na wielkie znaczenie sunny dla rozwoju społeczności muzułmańskiej powstała specjalna grupa uczonych, którzy starali się zbierać i porządkować wszelkie tradycje – hadisy, czyli opowiadania; tradycja dotycząca głównie życia Proroka i jego towarzyszy, a mówiąca głównie o zwyczajach obowiązujących wiernych. Część z tych tradycji została opracowana w IX w. w dwóch zbiorach znanych pod nazwą Sahih („Prawdziwe”). Stanowią one drugie po Koranie źródło religii i prawa muzułmańskiego i uważane są za księgi święte.

Do nauk religijnych zalicza się także fikh – naukę prawa, ponieważ prawo muzułmańskie jest ściśle związane z religią, a przepisy prawne islamu mają sankcję religijną. Prawo to obejmuje całość obowiązków człowieka względem Boga i ludzi, reguły postępowania wobec współwyznawców, a także niemuzułmanów. Prawo to na pierwszym miejscu stawia interesy i dobro społeczności muzułmańskiej, a dopiero potem interesy i dobro jednostek. (Mahomet podobno mawiał: „Najlepszym z ludzi jest ten, który najbardziej służy innym ludziom”).

W islamie nie istnieje centralna władza duchowna, która uchwalałaby dogmaty i strzegła religii. Są jednak ustalone od początku istotne zasady wiary muzułmańskiej – akida, które należy przyjąć bez zastrzeżeń, żeby po śmierci znaleźć się wśród wybranych.

Pierwszy i najistotniejszy dogmat islamu to wiara w Jedynego Boga – Allacha. W Koranie zebrano aż 99 atrybutów Allacha, określających Boga; m.in. są to takie określenia, jak: wystarczający sobie, wszechpotężny, wszechwiedzący, wieczny, rzeczywisty, żyjący itd. Bóg jest Stworzycielem nieba i ziemi, i tego wszystkiego, co jest między nimi. Wszystko na ziemi zostało stworzone dla człowieka. Człowiek został ukształtowany na obraz i podobieństwo Boga, który tchnął w niego duszę. Stworzenie człowieka jest znakiem potęgi Boga i zarazem Jego dobroci.

Muzułmanie wierzą także w duchy dobre i złe – dżinny. Duchy dobre – aniołowie są utworzeni ze światła, nie mają płci i są całkowicie posłuszni Bogu. Czterej archaniołowie są „bliskimi” Boga. Są to: Dżibril – przenoszący rozkazy Boga, Micha'il – czuwający nad światem, Israfil – który ma zadąć w trąbę na Sąd Ostateczny i Azrail – archanioł śmierci. Każdy człowiek ma dwóch aniołów stróżów, którzy rejestrują jego dobre i złe uczynki. Są też inni aniołowie, mający inne zadania do spełnienia. Na przykład Nakir i Munkar są stróżami grobów, Ridwan jest stróżem raju, a Malik stróżem piekła. Są aniołowie, którzy podtrzymują tron Boga i jeszcze wielu innych. Aniołowie byli stworzeni przed Adamem. Kiedy Adam pojawił się na świecie, Bóg nakazał aniołom oddać mu pokłon. Usłuchali wszyscy oprócz Iblisa, który został szatanem; Bóg go przeklął, lecz odsunął jego potępienie do dnia Sądu Ostatecznego. Wtedy zostanie wtrącony do piekła z innymi demonami, które są mu posłuszne.

Demony, czyli dżinny, są to istoty utworzone z pary i płomienia bez dymu i mogą przyjmować różne postacie. Mogą one pomagać lub szkodzić, stąd też rozpowszechnił się w Arabii zwyczaj noszenia różnych amuletów, które miały chronić przed złymi mocami.

Muzułmanie wierzą też w proroków i w księgi objawione. Prorocy stoją wyżej niż aniołowie: są ludźmi wybranymi, obdarzonymi specjalnym darem przez Boga. Ich misją jest przekazywanie ludziom prawdy objawionej lub przypominanie jej, kiedy o niej zapominają. Według islamu ich liczba w dziejach tego świata była wielka. Najbardziej znanymi prorokami są (przejęci przez islam ze Starego Testamentu): Adam, Noe, Abraham, Mojżesz, Jezus, Mahomet, a także Dawid, Jakub, Józef, Hiob, Eliasz i inni.

Koran dużo mówi o Sądzie Ostatecznym, opisując różne nadzwyczajne wydarzenia i zjawiska mające zwiastować koniec świata. Pierwszym znakiem ma być wzrost bezbożności wśród ludzi: zniknie świątynia w Mekce, zapomniany zostanie Koran, na ziemi będzie wielkie zgorszenie. Ma się też pojawić „Antychryst” ze Wschodu, który ma panować około 40 dni, podczas których całkowicie zniszczy ziemię. Tradycja muzułmańska podaje jeszcze wiele innych znaków, po których głos trąby wezwie do ogólnego zmartwychwstania i zebrania się na Sąd Ostateczny. Dobre i złe czyny każdego człowieka, zarejestrowane przez jego dwóch aniołów stróżów, będą ważone na wadze. Następnie ludzie mają przechodzić przez cienki jak włos most przerzucony nad piekłem.

Piekło, nazywane najczęściej ogniem (nar) lub gehenną (dżahannam), dzieli się na siedem kręgów. W Koranie nie ma wielu opisów piekła, ale później powstały różne opisy, zaczerpnięte z obcych legend. Nie ma w islamie odpowiednika czyśćca, mówi się jedynie o nieokreślonej bliżej przestrzeni pomiędzy piekłem a rajem.

Raj – ogród (dżanna) jest w Koranie najlepiej przedstawiony, jest też pięknie opisywany w pobożnej tradycji. Opisy są bardzo materialne, a nawet zmysłowe, obiecujące przepiękny ogród z hurysami, strumyki płynące mlekiem, miodem i winem, wygodne łoża, wspaniałe jedzenie i doskonałe napoje. Jednak egzegeci muzułmańscy uważają, że są to jedynie alegorie. Na przykład hurysy miałyby być z innej esencji niż dziewczęta na ziemi, wolne od wszelkich nieczystości cielesnych i niedoskonałości moralnych.

Ważnym artykułem wiary muzułmańskiej jest też przeznaczenie (kadar). Chodzi o to, że „nic na tym świecie nie istnieje, jak tylko przez wolę Boga”. Islam mówi jednak dużo także o odpowiedzialności człowieka za jego uczynki. Teologowie islamu poświęcili tej pozornej sprzeczności wiele uwagi, próbując ją wyjaśnić. Świat jest rządzony przez Boga i przez Niego podtrzymywany w istnieniu, a Jego wola decyduje o losach świata. Wszystkie stworzenia pozostają więc w całkowitej zależności od swego Stwórcy, a także działają zgodnie z Jego wolą. Jednak człowiek, jako istota rozumna i obdarzona wolną wolą, może sprzeciwić się nakazom Boga i postępować według własnego rozumu. Odpowiedzialność za swoje czyny poniesie w dniu Sąd Ostatecznego.

Ważną dziedziną życia muzułmanów jest – jak już wspomniałam – prawo (szari'a). Prawowierni sunnici wyróżniają tu: „obowiązki odnoszące się do kultu” – ibadat, „fakty prawne” (działania, transakcje) – muamalat i „sankcje karne” – ukubat. Czyny ludzkie podzielono na pięć kategorii, które określane są przez praktyczne reguły i przepisy. Są to: 1. istotne obowiązki, których wypełnianie jest nagradzane, a zaniedbanie karane; 2. obowiązki lub czyny zalecane, których wypełnienie jest nagradzane, ale ich zaniedbanie nie jest karane; 3. czyny prawnie i moralnie obojętne; 4. czyny ganione, lecz nie zakazane; 5. czyny zabronione i karane. Największą zbrodnią jest odstępstwo od wiary, a następnie: morderstwo, nierząd, sodomia, picie wina, kradzież, fałszywe świadectwo, oszczerstwo, odmawianie jałmużny prawem przypisanej.

Islam jako religia opiera się na pięciu filarach, którymi są: wyznanie wiary (szahada), modlitwa (salat), post (saum), jałmużna prawem przepisana (zakat) i pielgrzymka do Mekki (hadżdż). Niektórzy autorzy dodają jeszcze szósty – „świętą wojnę” (dżihad), ale przyjmowany jest on w zasadzie tylko przez niektóre odłamy islamu. Jest bardzo ważne, żeby czyny te były połączone z jakąś intencją jasno wyrażoną. Jeden z hadisów mówi: „Uczynki będą sądzone według intencji i każdemu człowiekowi będzie się liczyć w miarę jego intencji”.

1. Wyznanie wiary w islamie jest krótkie i jasne: „Nie ma bóstwa oprócz Boga Allacha, a Mahomet jest posłańcem Boga” (La ilaha illa Allahu wa-Muhammad rasul Allahi). Przez wypowiedzenie tej formuły zostaje się muzułmaninem. Wierny muzułmanin powinien ją recytować we wszystkich ważnych okolicznościach życia oraz w obliczu śmierci. Wyznanie wiary – w szerszym znaczeniu tego pojęcia – może polegać na świadectwie złożonym przez muzułmanina, który walczy za wiarę i ginie w walce; staje się on w ten sposób świadkiem (szahid), czyli męczennikiem. Wejdzie on bezpośrednio do raju, bez przesłuchiwania przez aniołów strzegących grobów i zajmie miejsce w niebie, tuż przy tronie Boga.

2. Muzułmanin powinien odprawiać modlitwę rytualną pięć razy dziennie: o świcie salat as-subh lub salat al-fadżir, w południe salat az-zuhr, po południu salat al-asr, o zachodzie słońca salat al-maghrib i w nocy salat al-isza. Przed odprawieniem modlitwy wierny powinien się „oczyścić”: myje sobie twarz, ręce i przedramiona do łokci, następnie prawą rękę zamoczoną w wodzie przesuwa sobie po głowie, potem myje jeszcze nogi. Kiedy brakuje wody, można zastąpić ją piaskiem. Modlący się ma być zwrócony twarzą w kierunku Mekki. Kiedy modli się poza meczetem, powinien posłużyć się „dywanikiem modlitewnym” (sadżdżada) lub czymś zastępczym. Przed rozpoczęciem modlitwy należy wymówić intencję. Modlitwie towarzyszą też ustalone rytualne gesty. Do pięciokrotnej modlitwy w ciągu dnia zawsze wzywa muzułmanin z minaretu, który wznosi się na jednym z rogów meczetu. Poza tą obowiązkową modlitwą istnieją jeszcze inne, dobrowolne, z których najbardziej znana jest „modlitwa nocna” (salat al-lajl), będąca odpowiednikiem czuwania w chrześcijaństwie. Są też modlitwy polegające na różnych prośbach. Ważna jest też modlitwa za zmarłych (salat ala al-majjit, salat al-dżanadza) i jest ona obowiązkiem każdego wiernego. Wspólna modlitwa w meczecie jest obowiązkowa w piątki (jest to dzień świąteczny w islamie). W meczecie kobiety stają zawsze z tyłu za mężczyznami.

3. Jałmużna stanowi rodzaj oczyszczenia z „nieczystych” dóbr tego świata. Można z tych dóbr korzystać, jednak należy je „oczyścić”, przekazując częściowo Bogu, tzn. współbraciom muzułmanom. Samo słowo zakat oznacza oczyszczenie. Te zgromadzone dobra zwierzchnik społeczności powinien rozdzielić pomiędzy biednych, zadłużonych, udających się na „świętą wojnę”, podróżnych itp. Pierwotnie wyznaczone było minimum dochodu, od jakiego należało dawać jałmużnę, był to więc raczej rodzaj podatku, „dziesięciny”. Z czasem straciła ona charakter miłosiernej ofiary i stała się raczej podatkiem.

4. Zwyczaj postu w islamie został prawdopodobnie przejęty od Żydów i chrześcijan. Wybór terminu tłumaczy się tym, że dawni Arabowie uważali ramadan za miesiąc święty. Stanowi on najlepszą pokutę za wszystkie przewinienia popełnione w ciągu całego roku. Post obowiązuje wszystkich za wyjątkiem starych, chorych, podróżnych, kobiet brzemiennych i karmiących, ludzi wykonujących ciężką pracę, którzy mogą się zwolnić z postu za odpowiednią rekompensatą, zazwyczaj jałmużną. Każdego dnia ramadanu przed świtem należy sformułować intencję postu. Jest absolutnie zakazane wszelkie jedzenie, picie i palenie, nie wolno upuszczać krwi, stawiać baniek, poddawać się podnieceniu seksualnemu. Rygorystyczny post obowiązuje od wschodu do zachodu słońca. Potem można zjeść lekki posiłek, a drugi przed świtem. Pod koniec dnia należy złożyć podziękowanie Bogu. Kto zwalnia się z postu bez wyraźnej przyczyny, może być uwięziony. Post rozpoczyna się z chwilą pojawienia się księżyca w nowiu w miesiącu ramadanie (dziewiątym miesiącu kalendarza islamskiego), co zwiastują dwaj wiarygodni świadkowie, lub zarządza kadi lub inna władza do tego upoważniona. Zakończenie postu w pierwszym dniu miesiąca szawwal jest obchodzone bardzo uroczyście i radośnie i jest jednym z dwóch wielkich świąt muzułmańskich. Jest to święto przerwania (id al-fitr) lub inaczej małe święto (id as-saghir). Obejmuje ono modlitwę na wolnym powietrzu, przed którą należy rozdzielić jałmużnę przerwania postu lub pięć racji pożywienia dla każdego członka rodziny. Poza tym obowiązują też posty w innych przypadkach: kiedy np. wierny nie pościł z jakichś przyczyn przez cały ramadan, na uproszenie deszczu, jako tzw. pokuta wielka (kaffara), co obejmowało aż dwa miesiące postu, kiedy np. został przerwany post w ramadanie przez stosunki seksualne itp. Post zabroniony jest w okresie dwóch wielkich świąt, w przypadku niebezpieczeństwa, nie powinno się też pościć w piątki, soboty i niedziele.

5. Pielgrzymkę do Mekki każdy wierny powinien odprawić przynajmniej raz w życiu, jeśli tylko ma możliwości fizyczne i materialne. Zwolnieni są także ludzie chorzy umysłowo, niewolnicy i kobiety, o ile nie mają krewnego, który by im towarzyszył. Duża, uroczysta pielgrzymka – hadżdż – ma miejsce raz w roku, w miesiącu al-hidżdża, czyli ostatnim miesiącu roku muzułmańskiego, a mniejsza – odwiedzanie (umra) – może być odbyta w każdym czasie jako akt pobożności. Jest dozwolone, żeby pielgrzymkę do Mekki odbył ktoś inny w zastępstwie. Przy świątyni Al-Kaba odprawiane są odpowiednie rytuały; jednym z nich jest złożenie w ofierze zwierzęcia (owieczki, kozy lub wielbłąda). Do tej pielgrzymki wielu wiernych dołącza jeszcze odwiedzenie grobu Proroka w Medynie. Dni te – od 7 do 10 dnia miesiąca al-hidżdża – to drugie wielkie świętu roku muzułmańskiego, tzw. wielkie święto (id al-kabir).

Razem z przepisami religijnymi i rytualnymi, Mahomet ustanowił też przepisy prawne dla społeczności muzułmańskiej. Są one bardzo drobiazgowe i dokładne. Nie miejsce tu na opisywanie prawa muzułmańskiego, warto jednak wspomnieć o kilku sprawach. Przede wszystkim muzułmanin może mieć cztery żony, a oprócz tego nałożnice, pod warunkiem jednak, że jest w stanie zaspokoić sprawiedliwie wszystkie ich potrzeby. Jeśli nie, wolno mu mieć tylko jedną żonę. Żona nie ma obowiązku wnosić posagu. Kobieta ma też pewne prawa: na przykład wdowa może swobodnie dysponować sobą i ponownie wyjść za mąż. Podobnie kobieta rozwiedziona, która jednak powinna poczekać około trzech miesięcy – jest to czas, kiedy były mąż ma jeszcze prawo ponownie się z nią ożenić. Mężczyzna może się rozwieść z jedną kobietą tylko dwa razy i ponownie ją poślubić; za trzecim razem mógłby się z nią ożenić tylko wtedy, jeśli wyjdzie ona za mąż za kogoś innego i tamten da jej rozwód. Zapobiegać to ma np. nękaniu żony przez dawanie jej częstych rozwodów. Po rozwodzie kobieta powinna też otrzymać od męża „dożywocie”. Nie wolno odprawić kobiety brzemiennej. Jeśli mężczyzna odprawi kobietę tuż po urodzeniu dziecka, zobowiązany jest zapewnić jej pełne utrzymanie i ubranie przez dwa lata.

Z przepisów dotyczących pożywienia zakazane jest picie wina (i uprawiania gier hazardowych). Koran wylicza, co jest zabronione do jedzenia: mięso wieprzowe, zwierzęta padłe, zwierzęta zaduszone, zabite przypadkowo lub pożarte częściowo, krew.

Władzę sądową sprawuje kadi. Jest on w sądownictwie muzułmańskim wszystkim: sędzią, rozjemcą, notariuszem, opiekunem nieletnich itp. Podlegają mu przede wszystkim sprawy z dziedziny prawa cywilnego, ma też kompetencje w sprawach handlowych i karnych.

Odłamy religijne i sekty

Po śmierci Mahometa zaczęły się dyskusje na temat religii, które z jednej strony doprowadziły do umocnienia się religijnej nauki sunnickiej i umocnienia sunnizmu jako religii ortodoksyjnej, z drugiej zaś do powstania i rozwoju systemów heretyckich, między innymi najbardziej dziś znanego szyizmu.

Ze względu na duży zasięg szyizmu w dzisiejszych czasach, m.in. jest on oficjalną religią państwową w Iranie, warto omówić najważniejsze cechy tego odłamu islamu. Warto także dlatego, żeby podkreślić, że u podłoża terroryzmu nie leżą – jak czasem się mylnie sądzi – zasady islamu, a jedynie pewne aspekty jej odmiany szyickiej. Stąd też dla wielu mahometan, także w Polsce, bolesne jest utożsamianie ich z tymi poglądami.

Czwartym z kolei kalifem był Ali ibn Abu Talib, mąż Fatimy, córki Mahometa. Cały okres jego władzy był czasem walk i zamieszek, których podłożem było dążenie do władzy przez innych pretendentów. Ostatecznie zwolennicy Alego przegrali ten spór, ale w ten sposób rozpoczął się pierwszy wielki rozłam w islamie. Nazwa szyici wzięła się od arabskiej nazwy zwolenników Alego – szi'at Ali.

Ali w 661 r., po 5 latach sprawowania kalifatu, został zamordowany przez przeciwników. Ze względu na czystość jego życia „rycerza bez skazy”, idealizm, nieszczęścia, które go spotkały, Ali uważany jest przez szyitów za męczennika. Zwolennicy Alego uważali, że prawowitym kalifem może być tylko ktoś z rodziny Proroka – czyli potomków Fatimy i Alego, zwanych później Alidami. Przyjmują oni sunnę, a więc tradycje Proroka, inaczej natomiast traktują imamat. Podczas kiedy w sunnizmie imam (lub kalif) jest przywódcą duchowym i świeckim, wyznaczonym przez wybór – w szyizmie imam, dziedzic misji Proroka, jest nim w swojej substancji dzięki tajemniczej emanacji, która od Alego przechodzi drogą dziedziczenia na kolejnych imamów; są oni kontynuatorami misji proroczej Mahometa. Dzięki tej boskiej emanacji imamowie są więc bezgrzeszni i nieomylni. Z tego wynika istotna różnica między obu odłamami islamu: sunnici przyjmują, że okres rozwoju prawa muzułmańskiego został już zakończony, natomiast szyici przyjmują zasadę „wysiłku twórczego”, który uczonym „doktorom” szyickim daje prawo dokonywania dalszego rozwoju prawa religijnego.

W szyizmie jest bardzo głęboko zakorzeniony kult dla Alego i jego pokolenia, w rocznicę śmierci Alego i jego synów urządzane są „krwawe” procesje połączone z biczowaniem i lamentami.

Linia prosta idąca od Alego kończy się na dwunastym imamie. Ostatni, Muhammad urodzony w 873 r., zniknął w tajemniczy sposób, nie pozostawiając potomków. Prawo dziedziczenia przeszło więc na linie boczne. Jednak nie wszyscy szyici są zgodni co do liczby żyjących i działających aktualnie imamów. Ta różnica doprowadziła do powstania nowych podziałów i sekt szyickich, wśród których najważniejsi są ismailici, „siedmiowcy”, uznający tylko siedmiu imamów, oraz imamici, „dwunastowcy”, którzy stanowią prawowierny szyizm; są jeszcze zajdyci, uznający tylko pięciu imamów.

Utrzymuje się także kult imama niewidzialnego, ukrytego. Każdy szyita składa przysięgę na wierność niewidzialnemu imamowi, którym jest – ciągle jeszcze kierujący światem – ostatni imam (Muhammad).

W związku z tym rozpowszechniona jest wiara w mahdyzm, to znaczy przyjście mahdiego, który poprowadzi ludzi na prostą drogę w ostatnim czasie istnienia świata, zaprowadzi sprawiedliwość na Ziemi i przygotuje Dzień Sądu Ostatecznego. Idea Mahdiego jest wprawdzie obecna w całym islamie, najsilniej jednak jest akcentowana w szyizmie. Mahdim ma być sam Ali lub któryś z jego potomków; wiara ta odgrywa również wielką rolę polityczną.

Ponieważ szyizm w islamie był doktryną heretycką, spotykały szyitów często bardzo surowe represje. W ten sposób społeczność szyicka stała się społecznością „męczenników”; zrodziło to ideę cierpienia i odkupienia. Prawdopodobnie ta idea sprawiła, że w szyizmie tak ważna jest sprawa dżihad, świętej wojny. O ile sama idea istnieje w całym islamie, to w sunnizmie pojmowana jest raczej jako praca dla zbawienia, służeniu idei zbawienia całym swoim życiem: dla nich dżihad jest zarówno modlitwa, uczciwe wykonanie swojej pracy, jak i np. urodzenie dziecka; tymczasem w szyizmie dżihad pojmowana jest bardzo dosłownie: ten, kto odda życie, czyli straci je, dla wiary, natychmiast po śmierci dostanie się do raju. Stąd też np. terroryzm wywodzi się przede wszystkim nie tyle z islamu, co z jego odłamu – szyizmu, a jeszcze dokładniej – z ismailizmu.

Dla ismailitów ostatnim imamem jest siódmy imam – Isma'il Ibn Dża'far. Są oni o tyle bardziej radykalni od szyitów, że skłaniają się do ubóstwienia rodu Alego, co w pewien sposób narusza monoteizm islamu.

W ismailizmie wielką rolę odgrywa liczba siedem: jest siedmiu imamów, stworzono też system siedmiu stopni, z których dwa główne to Bóg i człowiek. Pomiędzy Bogiem i człowiekiem jest pięć innych stopni: Rozum powszechny, Dusza powszechna, Materia pierwsza, Przestrzeń, Czas. Rozum powszechny wcielał się sukcesywnie w siedmiu proroków: Adama, Noego, Abrahama, Mojżesza, Jezusa, Muhammada (Proroka) i Muhammada, syna siódmego imama Isma'ila.

Ismailizm głosi alegoryczną interpretację Koranu oraz wyznaje wiarę w wędrówkę dusz (metempsychozę). Każdy z proroków miał po sobie siedmiu imamów; syn Isma'ila, Muahammad, otwiera siódmy cykl proroczy. Wtajemniczenie w ismailizm ma też siedem stopni; większość wiernych dochodzi do drugiego stopnia. Raj u ismailitów ma również charakter alegoryczny – jest to stan duszy, która zdobyła wiedzę doskonałą, a piekło to stan niewiedzy. Piekło jest tylko okresem przejściowym, dusza musi powracać na ziemię, aż osiągnie wiedzę pod kierunkiem imama. A zło całkiem zniknie, kiedy całe stworzenie upodobni się do Rozumu powszechnego.

W XI w. jako odłam ismailizmu powstała bardzo groźna sekta religijno-polityczna – asasyni. Jej twórcą był Hasan Ibn Sabbah, który na skutek swej działalności politycznej został wygnany z Egiptu. Kontynuował swoją działalność najpierw w Syrii, potem w Persji. Popierany przez licznych zwolenników, opanował twierdzę Alamut i uczynił ją swoją główną kwaterą. Zorganizował bardzo zdyscyplinowaną społeczność ślepo mu poddanych zwolenników. Wsławił się wykorzystywaniem w swej działalności „tajnych agentów”. W twierdzy Alamut zbudował niesłychanej piękności ogrody, potem kandydatów szkolonych na agentów poił wyciągiem z haszyszu, po którym zapadali w sen. Budzili się w pięknym ogrodzie, mając do dyspozycji najpiękniejsze hurysy, wykwintne posiłki i najlepsze napoje. Hasan mówił im, że są w raju i powrócą tu po śmierci. Potem znowu zapadali w sen i od tego czasu jedynym ich marzeniem było wrócić do raju jak najszybciej. Stąd też chętnie umierali podczas wykonywania zleconych działań. Hasan Ibn Sabbah wykorzystywał ich do dokonywania tajnych morderstw swoich przeciwników politycznych. Od tego czasu zostali oni nazwani na Wschodzie haszszaszijjun – „używający haszyszu”, a na Zachodzie assassins (asasyni) – „mordercy”.

Przez niemal dwa wieki asasyni byli postrachem zarówno władców muzułmańskich, jak i krzyżowców. Dopiero inwazja mongolska w XIII w. położyła kres ich potędze. Resztki sekty wtopiły się w ismailizm.

Islam ma też swoich mistyków. Ten prąd religijny to sufizm.

Istotnym celem sufizmu jest pogłębienie wiary i poznanie prawdy absolutnej przez intuicję, zjednoczenie się z Bogiem poprzez ekstazę i poprzez miłość. Sufizm wzbogacił islam, pierwotnie „prawniczy”, o elementy miłości, intuicji, ekstazy; zapoczątkował i ożywił bogatą twórczość religijną, filozoficzną i literacką, inspirowaną przez idee mistyczne. Sufizm przyczynił się też do szerzenia i umacniania islamu na nowych terenach w sposób pokojowy.

Sama nazwa wywodzi się od określenia „okrycie z grubej wełny” – suf, noszonego początkowo przez ascetów muzułmańskich. Pierwsze grupy mistyków pojawiły się w Iraku w VIII wieku. Pierwotnie mistycyzm rozwijał się głównie wśród rzemieślników. Ten ludowy aspekt zdobył popularność i szeroki zasięg. Aspekt filozoficzny z tendencjami panteistycznymi rozwijał się jednocześnie pod wpływem obcych tradycji religijnych i filozoficznych: chrześcijańskich, neoplatońskich, hellenistycznych, irańskich i hinduskich.

Sufizm dla uzasadnienia swojego mistycyzmu powołuje się na 67 werset ósmej sury Koranu: „Wy pożądacie dóbr tego świata, Allach chce wam dać życie ostateczne”.

Istotną treścią mistycyzmu jest miłość: miłość Boga i wzajemna miłość Boga i człowieka: „Powiedz im: Jeśli wy kochacie Boga, postępujcie za mną! Bóg was będzie kochał i przebaczy wam wasze grzechy” (sura III, werset 31); „O wy, którzy wierzycie! Jeśli kto z was wyrzeknie się swej religii, to Bóg z pewnością przyprowadzi lud, który On pokocha i Jego pokochają” (sura V, werset 54).

Sufizm jednak w miarę zyskiwania popularności napotykał sprzeciwy ortodoksyjnych kół sunnickich. Przede wszystkim sufi nie przywiązywali wagi do zewnętrznych praktyk religijnych; ponadto ruch ten inspirował nowe tendencje społeczne – ruchy „rewolucyjne”. Szybko więc doszło do prześladowań zbyt skrajnych w swoich poglądach mistyków. Wszelkie represje okazały się jednak bezskuteczne.

Od X wieku zaczęły powstawać zorganizowane bractwa sufich, rodzaj zgromadzeń niby klasztornych, jednak skupiających ludzi świeckich, ponieważ w islamie nie ma duchownych. Zgromadzenia te miały swoją regułę, zwaną tarika – „droga”. Dla mistyków była tylko jedna droga prawdziwego poznania: droga kontemplacji, doświadczenia wewnętrznego, intuicji i ekstazy, w dążeniu do zespolenia się z jedyną rzeczywistością – Bogiem. Sufizm też, postępując drogą rozwoju ducha poprzez pewnego rodzaju ascezę, dąży do podporządkowania sobie dążeń ciała. Odbywane są np. czterdziestodobowe odosobnienia przy minimalnej ilości pokarmu i wody; inne posty również służą opanowaniu ciała i doskonaleniu duszy.

Na przełomie XI i XII wieku zaczęto czynić starania, żeby zbliżyć sufizm do ortodoksyjnego islamu, przede wszystkim osłabić obojętność dla praktyk religijnych i tendencje panteistyczne sufizmu. Odrodzony sufizm jeszcze bardziej pociągnął za sobą masy ludowe i rozszerzył się na cały obszar zamieszkiwany przez ludy muzułmańskie. Więcej, religijne bractwa mistyków stały się ważnym czynnikiem propagowania islamu na nowych terenach.

Bractwa sufich wypracowały sobie specjalne obrzędy, w których specjalną rolę odgrywa wspólna rytmiczna recytacja „najpiękniejszych imion Allacha”, czemu towarzyszą odpowiednio dostosowane ruchy ciała ustawionych szeregami wiernych. Dziś, w okresie rozkwitu ruchów zwanych New Age, zdarza się, że sufi zaliczani są do tego ruchu; szczególnie próbują nas zwieść w tej sprawie sami twórcy tego ruchu. O ile rzeczywiście mogą zdarzyć się „podróbki”, o tyle prawdziwy sufizm jest tylko mistycznym ruchem w obrębie islamu.

Na zdjęciu: Świątynia Al-Kaba ma 12 m długości, 10 m szerokości i 15 m wysokości. Na krótko przed przybyciem pielgrzymów dla nadania jest stanu „sakralizacji” zasłaniana jest białą zasłoną, która pod koniec pielgrzymki będzie pocięta w kawałki i sprzedawana jako relikwie pielgrzymom

Meczet na wzgórzu Moria

Kalendarz muzułmański

Wirujący derwisze – członkowie zgromadzenia sufich z północnej Afryki w tańcu


Kalendarz mahometański (nazywany erą hidżry) został ustanowiony przez Mahometa w 632 r. i oparty jest wyłącznie na systemie księżycowym. Ponieważ każdy miesiąc trwa od nowiu Księżyca do następnego nowiu, miesiące mają na przemian – po 30 i 29 dni. Rok tego kalendarza trwa więc 354 dni. Jednak w ciągu 30 lat różnica między tym kalendarzem a pozycją Księżyca wynosi już 11 dni, wstawiono więc w cyklu 30-letnim 11 dni przestępnych, przypadających na lata: 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26 i 29 tego cyklu.

Rok ten jest krótszy od roku zwrotnikowego, dlatego jego początek (więc także ramadan i pielgrzymka do Mekki) przypada za każdym razem innego dnia naszego roku.

Początek ery muzułmanie liczą od 16.07.622 r., tj. daty hidżry, czyli od ucieczki Mahometa z Mekki.



Różne artykuły – Jaki krzyż Różne artykuły – Judaizm