Logo serwisu Biblia

Strona główna

Stary Testament

Nowy Testament

Święci wg alfabetu

Święci wg dat

Papieże

Legendy o świętych

Patroni

Ciekawostki

Różne artykuły

Inne strony katolickie

Mapa serwisu

Kontakt




© 2000–2018 barbara
Wszystkie prawa zastrzeżone | All rights reserved

Strona nie zawiera cookies



Nakarm głodne dziecko - wejdź na stronę www.Pajacyk.pl


Różne artykuły



Judaizm

Historia

Judaizm jest najstarszą istniejącą dziś religią monoteistyczną. Sam termin określa religię narodu żydowskiego, która liczy sobie blisko 4 tys. lat. Jej początek przypada na czas wędrówki Abrahama, który to zresztą fakt znajduje ostatnio coraz więcej potwierdzeń w odkrywanych starożytnych dokumentach; a było to mniej więcej około 1850 r. p.n.e. W historii judaizmu wyróżnia się dwa okresy: biblijny – to czas, o którym wiedzę czerpiemy głównie z Biblii oraz drugi – pobiblijny, nazywany też rabinicznym lub talmudycznym. Nazwa drugiego okresu podkreśla, że chodzi o typ religii, która wprawdzie bezpośrednio wywodzi się z Biblii, ukształtowała się jednak w czasach działalności rabinów, czyli mędrców, znawców i nauczycieli. Głównym dziełem tego okresu jest Talmud (Nauka), stąd też druga nazwa.

Przyjmuje się, że początki religii wywodzą się z wierzeń dawnych plemion hebrajskich, które w czasach Abrahama prowadziły koczowniczy tryb życia. Abraham mógł być przywódcą jednego z takich plemion. Osobiste doświadczenie religijne doprowadziło go do podporządkowania wierzeń i życia jednemu Bogu. Od tego czasu następuje stopniowy rozwój religii, który doprowadził do jej form dzisiejszych.

Stary Testament powstawał etapami od czasów Abrahama, a ukształtował się w dziś znanym kształcie około roku 150 p.n.e. Pierwotnie był przekazywany ustnie, a pierwsze księgi zostały spisane około 1200 r. p.n.e. Przez ten okres był podstawą religijnego życia narodu, a przewodnikami byli prorocy i kapłani, potem także rabini. Z czasem zaczęły powstawać w obrębie religii różne prądy filozoficzne, nieco inne rozumienie samej religii i różne zasady życia religijnego. W czasach Jezusa istniało kilka znanych do dziś i mających zasadniczy wpływ na kształtowanie się judaizmu stronnictw.

Saduceusze podchodzili do Biblii w sposób konserwatywny i dosłowny. Sprzeciwiali się elastycznemu traktowaniu nakazów Pisma, a rytuał świątynny miał dla nich zasadnicze znaczenie. Nie przyjmowali wiary w zmartwychwstanie ani w istnienie bytów duchowych, np. aniołów czy życie duszy po śmierci ciała. Nie uznawali też żadnej ustnej tradycji. Przeważnie byli kapłanami.

Esseńczycy stanowili wyizolowaną sektę religijną, żyjącą dosyć surowo, najczęściej w komunach zakonnych i w celibacie. Ich poglądy były zbliżone do poglądów faryzeuszy. Odtrącili kult świątynny, który uważali za skażony przez saduceuszy, i ustanowili własne obrzędy.

Stronnictwo faryzeuszy w I w. n.e. było najliczniejszym odłamem judaizmu. Powstało ok. 160 r. p.n.e. To właśnie stronnictwo okazało się zdolne do odbudowy żydowskiego życia religijnego po zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej w 70 r. Dzisiejszy kształt judaizm zawdzięcza ich nauce rozbudowanej i poszerzonej w literaturze talmudycznej. Judaizm faryzejski skupiony był wokół centralnej prawdy o jedynym Bogu i Jego związku z narodem Izraela. Faryzeusze uważali się za absolutnie lojalnych wobec religii, strzegących dawnych, przekazywanych ustnie tradycji i jednocześnie surowo przestrzegających nakazów dotyczących czynności rytualnych. Głosili też wiarę i nadzieję w odkupienie mesjanistyczne, które zacząć się ma od pojawienia się Mesjasza i ma być połączone ze zmartwychwstaniem umarłych. Wierzyli w nieśmiertelność i zmartwychwstanie, piekło i niebo, Sąd Ostateczny i koniec świata.

Po upadku Jerozolimy rabin Jochanan ben Zakkai zgromadził uczniów i uczonych w Piśmie w mieście Jawne. Ustalono tam dokładnie tekst ksiąg świętych, czyli Tory, potem zebrano i spisano niepisane prawo jako zasady postępowania (halacha), które przekazywano dotąd ustnie jako midrasz – komentarze. W ten sposób powstała Miszna (z hebr. „powtarzanie, nauka”). Zawarte w niej zasady podlegały dalszym rozważaniom i komentarzom, które zostały spisane w księdze Gemara (z aram. „zakończenie”). Miszna razem z Gemarą stanowią Talmud.

Doktryna

Pierwszą zasadą judaizmu jest wiara w Jedynego Boga, który jest bytem rzeczywistym i który wybrał naród Izraela, aby był głosicielem tej wiary. Wyrazem tej nauki jest najczęściej powtarzana modlitwa „Szema Israel” („Słuchaj, Izraelu! Pan jest naszym Bogiem – Panem jedynym.” – Pwt 6, 4). Bóg jest sprawiedliwy i miłosierny. Jego twórcza moc zawsze działa we wszechświecie, a ujawniła się po raz pierwszy w akcie stworzenia. Bóg też utrzymuje świat w istnieniu. Nic w świecie nie dzieje się bez Jego wiedzy i nie ma czynu ludzkiego, który pozostałby bez zapłaty. Judaizm przyjmuje, że nastąpi mesjańskie odkupienie, ale nie określa kiedy i jak się to dokona. Sądów Boga nie cechuje mściwość, gdyż jego celem jest naprawa ludzkości i wybawienie jej z grzechów i nieszczęść. Historia ludzka i życie ludzkie są wypełnieniem zamiarów Bożych.

Judaizm podkreśla też wszechobecność Boga, którego Opatrzność rozciąga się nad wszystkimi stworzeniami. Jest naszym Ojcem w niebie. Bóg jest czystym duchem, wolnym od ograniczeń materii i słabości ciała. To wierzenie jest podstawą zakazu przedstawiania Jego wyobrażeń w jakiejkolwiek postaci. Bóg żyje i trwa wiecznie – jest wiekuisty. Judaizm za pewnik uznaje nieśmiertelność duszy i życie pozagrobowe. Religia nie zajmuje się jednak wyjaśnianiem wszystkich tych spraw, pozostawia to filozofii.

Według judaizmu wypełnianie Bożych zamiarów wymaga współpracy ze strony człowieka. Podstawą tej współpracy jest posłuszeństwo Prawu ogłoszonemu przez Boga. Jednak królestwo Boże ma być zbudowane rękami ludzi na ziemi przez realizację sprawiedliwości w stosunkach międzyludzkich. Królestwo to ma założyć Mesjasz. Nie będzie on boską ani nadprzyrodzoną istotą, a tylko śmiertelnym przywódcą, który przez odnowiony lud izraelski zapewni moralne i duchowe odrodzenie ludzi. Jednak to królestwo będzie tylko przygotowaniem do ostatecznego królestwa w przyszłym świecie, łączącym się ze zmartwychwstaniem zmarłych i dniem powszechnego sądu. Spełnienie się tej idei jest uwarunkowane wypełnianiem zamiarów Bożych w naszym codziennym życiu.

Judaizm ciało i duszę człowieka uważa za niepodzielną jedność, która łączy się w wyższą formę ziemskiego życia. Odrzuca myśl, że dusza jako czysty duch została uwięziona w nieczystym i wrogim jej ciele. Jednak ostatecznie „proch wróci do ziemi, a duch wróci do Boga, który go dał” (Koh 12, 7).

W judaizmie uważa się, że wszyscy ludzie są zobowiązani do przestrzegania siedmiu przykazań synów Noego, tzn. powstrzymywania się od: 1) bałwochwalstwa, 2) bluźnierstwa, 3) kazirodztwa, 4) zabójstwa, 5) kradzieży, 6) jedzenia członków wyrwanych z żywych zwierząt, 7) przestrzegania nakazu sprawiedliwości. Każdy człowiek, wypełniając te przykazania, wypełnia zadanie wyznaczone mu przez Boga. Jednak od członków Izraela wymaga się więcej; mają szerzyć Bożą sprawiedliwość na ziemi przez posłuszeństwo Torze. Nieodpowiedzenie na wezwanie Boga jest grzechem i obrazą Boga. Skutki grzechu można naprawić przez żal i pokutę. Nie wymaga to żadnego pośrednictwa, lecz odbywa się bezpośrednio między człowiekiem i Bogiem. Również aniołów uważa się tylko za narzędzia, a nie pośredników.

Judaizm nie uznaje grzechu pierworodnego, a jedynie możliwość wolnego wyboru grzechu. Adam sprowadził wprawdzie śmierć na rodzaj ludzki, lecz tylko w wymiarze fizycznym, a nie duchowym, który wymagałby Zbawiciela. Według judaizmu człowiek sam siebie może zbawić przez posłuszeństwo Bogu i przez pokutę. Ludzkie czyny otrzymają zapłatę. Po śmierci zapłatą za grzechy będzie gehenna, która utożsamiana jest z ognistą otchłanią opisaną w Biblii (Iz 30, 33), a nagrodą sprawiedliwych będzie wieczna szczęśliwość w siedzibie rozkoszy zwanej Gan Eden (ogród rozkoszy). W gehennie niegodziwi, za wyjątkiem przypadków szczególnych, mają przebywać dwanaście miesięcy, potem zaś przejdą do Gan Eden. Nagrodę w przyszłym życiu otrzymają wszyscy „sprawiedliwi wśród narodów świata”, a nie tylko członkowie narodu wybranego.

Judaizm w zasadzie nie zajmuje się działalnością misyjną. Zostawił to zadanie chrześcijaństwu i islamowi, uznał bowiem, że te dwie religie, chociaż nie mają prawdziwej wizji jedynego Boga, wiele prawd moralnych i religijnych powtarzają za judaizmem. Sytuacja zmieni się w czasie wyznaczonym przez Boga, z nadejściem Jego królestwa.

W dzisiejszych czasach wyróżnia się trzy główne prądy w judaizmie: reformowany, konserwatywny i ortodoksyjny.

Praktyki religijne

Praktyki religijne judaizmu zaczęły się kształtować w czasach talmudycznych, kiedy ustał ofiarniczy kult świątynny. Dziś podstawową komórką organizacyjną judaizmu jest miejscowa gmina, którą kieruje zarząd, zwany kahałem. Wyznacza ona swojego rabina (nauczyciela i sędziego). Każda gmina ma suwerenne prawo do określania na podstawie Tory i halachy swoich własnych praw i reguł funkcjonowania. Utrzymuje związki z innymi gminami w diasporze, tworząc związek o charakterze konfederacji. Taki związek zazwyczaj ma swój zarząd i przewodniczącego oraz głównego rabina, którzy są przedstawicielami judaizmu wobec władz państwowych. Głównymi miejscami każdej gminy są cmentarz oraz synagoga, zwana także bożnicą lub bóżnicą, w której odbywa się publiczny kult oraz studiowanie Tory i nauka.

Synagoga niewiele różni się od znanych nam świątyń. Wejście znajduje się w zachodniej ścianie. Na środku znajduje się bima – wzniesienie z pulpitem, z którego odczytuje się Torę i przy którym wysłannik gminy prowadzi nabożeństwo. W ścianie wschodniej, skierowanej ku Jerozolimie, w zasłoniętej i zamkniętej niszy przechowywane są zwoje Tory i Aron ha-Kodesz (Święta Arka), a przed nią palą się świece w menorze – rytualnym żydowskim siedmioramiennym świeczniku. W synagogach ortodoksyjnych jest dodatkowo wydzielone osobne miejsce dla kobiet, aby wspólna obecność nie przeszkadzała modlącym się.

Publiczna modlitwa wymaga obecności przynajmniej dziesięciu mężczyzn powyżej trzynastego roku życia; tylko przy takiej liczbie można odmawiać niektóre modlitwy i czytać Torę.

Dzień wyznawcy judaizmu zaczyna się od podziękowania Wszechmocnemu za zdrowie, a następnie obmycia rąk i twarzy, przy odmawianiu specjalnego błogosławieństwa. Obmywanie i odmawianie błogosławieństw jest obrzędem poświęcenia i konsekracji osobistej i obowiązuje także przed posiłkami. Modlitwa powinna być odmawiana trzy razy dziennie: rano, po południu i wieczorem. Odpowiada to czasowi składania ofiar w Świątyni Jerozolimskiej.

Odżywianie się reguluje Prawo. Mięso może pochodzić tylko ze zwierząt, ptaków i ryb, które Biblia (Kpł 11, 3; 9–10; Pwt 14, 4–6; 9) nazywa czystymi; obowiązują specjalne zasady uboju, który ma sprowadzić do minimum ból zwierzęcia i usunąć krew, gdyż jej spożycie jest całkowicie zakazane. Obowiązuje też całkowite rozdzielenie pokarmów mięsnych i mlecznych: w kuchni trzeba mieć dwa oddzielne zestawy naczyń, a spożycie tych posiłków musi rozdzielać przynajmniej 6 godzin.

Do zewnętrznych symboli wyznawanej religii należy np. specjalna szata z frędzlami, którą kiedyś noszono na wierzchu, a obecnie pod ubraniem (mały tałes). Ma ona przypominać, że całe życie należy poświęcić Bogu. Innym znakiem są filakterie (tefillin) – dziś niewielkie sześcienne pudełeczka przywiązywane rzemieniami na głowie i lewej ręce podczas modlitwy, zawierające spisane na pergaminie teksty biblijne. Jeszcze innym symbolem jest mezuza – niewielki pergamin z tekstem dwóch pierwszych paragrafów „Szema Israel” i napisaną na odwrocie literą szin (od wyrazu Szaddaj – Wszechmocny), ciasno zwinięty i włożony do specjalnego futerału, tak aby w otworze futerału widać było szin. Futerał przybija się ukośnie do drzwi wejściowych domu, a nawet każdego pokoju. Celem tego zwyczaju jest poświęcenie domu i stałe przypominanie o obecności Boga. Innym symbolem zewnętrznym jest też nakaz zakrywania głowy podczas modlitw oraz lektury tekstów świętych; nakaz ten obowiązuje także na cmentarzu żydowskim. Do okrywania głowy podczas modlitwy należy okryć się chustą modlitewną, czyli tałesem (tallit). Jest to prostokątna chusta, zwykle biała, z czarnymi pasami wzdłuż krótszych boków zakończonych frędzlami.

We wszystkie soboty i święta, w pierwsze dni miesiąca, dni postu oraz we wszystkie poniedziałki i czwartki odbywa się w synagodze poranne nabożeństwo, które wymaga obecności 10 mężczyzn. Centralną częścią tego nabożeństwa jest czytanie Tory. W soboty czyta się też Torę podczas nabożeństwa popołudniowego. Czytaniu towarzyszą specjalne modlitwy i ceremonie. Wszystkie modlitwy oficjalne należy odmawiać w języku hebrajskim.

Życie człowieka od narodzenia podlega określonym rytuałom religijnym. Po porodzie kobietę przez siedem dni po urodzeniu chłopca, a czternaście po urodzeniu dziewczynki traktuje się jako nieczystą w sensie rytualnym. Jeśli dzieckiem jest córka, ojca wzywa się do Tory podczas publicznego czytania, aby wygłosił specjalne błogosławieństwo, w którym wymienia po raz pierwszy jej imię. Jeśli dzieckiem jest syn, należy dokonać obrzędu obrzezania, który odbywa się ósmego dnia po urodzeniu. Kiedyś dokonywano go w synagodze, dziś odbywa się w domu lub w szpitalu. Wykonuje go specjalista zwany mohel (obrzezacz). Dziecko podczas obrzędu trzyma jego krewny, będący odpowiednikiem ojca chrzestnego. Odpowiednikiem matki chrzestnej jest babka lub ciotka, która przynosi dziecko. W czasie obrzędu mohel wypowiada błogosławieństwo nadające chłopcu imię. Obrzęd ten stanowi wyraz poświęcenia człowieka dla Boga i narodu. Musi się mu poddać każdy mężczyzna pragnący zostać wyznawcą judaizmu, natomiast Żyd urodzony z matki Żydówki jest nim nawet gdy nie jest obrzezany. Judaizm reformowany nie wymaga od nawróconych poddania się obrzezaniu.

Chłopiec od najwcześniejszych lat życia („skoro tylko dziecko może mówić”) jest nauczany przez ojca modlitw, przykazań, a kiedy trochę podrośnie, zaczyna nosić szatę z frędzlami (mały tałes) i stopniowo wdrażany jest do praktyk religijnych. Zgodnie z nauką judaizmu chłopiec osiąga dojrzałość i pełnoletniość prawną i religijną od następnego dnia po ukończeniu 13 lat; staje się bar micwa, co znaczy „syn przykazania”. W tym dniu chłopiec otrzymuje tefillin oraz wzywa się go po raz pierwszy do czytania Tory. W domu odbywa się przy tej okazji uroczysty posiłek.

Judaizm ortodoksyjny wyjaśnia, że kobieta nie jest uważana za istotę gorszą od mężczyzn. Wprawdzie kobiety nie mają obowiązku wypełniania wielu pozytywnych przykazań (nakazów), ale powołanie życiowe kobiety ma tak święty charakter, że to zwalnia ją z innych religijnych obowiązków. Kobieta staje się dojrzała i pełnoletnia religijnie, kiedy ma 12 lat i jeden dzień. Nie ma jednak z tej okazji żadnych ceremonii. Od tego dnia obowiązana jest wypełniać te przykazania pozytywne, które nie wiążą się z wykonywaniem w ściśle określonym czasie; wszystkie przykazania negatywne, czyli zakazy, obowiązują ją tak samo jak mężczyznę.

Kategorycznym obowiązkiem każdego Żyda jest ożenić się i mieć dzieci. Ponieważ dzieci są uważane za błogosławieństwo Boże, dlatego liczna rodzina jest u Żydów ideałem religijnym. Wdowcom i rozwiedzionym zaleca się powtórny ożenek. Mężczyzna może ożenić się już po skończeniu trzynastu lat, chociaż za najlepszy wiek uważa się 18 lat. Rozwód może odbyć się z woli męża, a zgoda żony nie jest wymagana; nie może ona też wystąpić z inicjatywą rozwodu.

Ostatnimi słowami umierającego wyznawcy judaizmu powinna być modlitwa „Szema Israel”. Istnieje obowiązek czuwania przy konającym. Chowa się go ubranego odświętnie i owiniętego w biały lśniący całun w prostej drewnianej trumnie; nie wolno chować zmarłego na cmentarzu nieżydowskim. Balsamowanie zwłok jest zabronione. Pogrzeb winien odbyć się jak najszybciej. Uczestnicy pogrzebu winni obmyć ręce przed powrotem do domu. Przez siedem dni po pogrzebie najbliżsi w domu odprawiają żałobę, którą można opuścić tylko w szabat. Modlitwy żałobne odmawia się przez 30 dni, potem życie wraca do normy.

Pierwsze miejsce wśród świąt żydowskich zajmuje szabat, który zaczyna się w piątek o zachodzie słońca, a kończy w sobotę o tej samej porze. W piątkowy wieczór pobożny wyznawca judaizmu udaje się do synagogi na nabożeństwo; nabożeństwo odbywa się także w sobotę po południu. W czasie szabatu spożywa się dwa uroczyste posiłki: w piątek wieczorem i w porze obiadu w sobotę. W szabat nie wolno wykonywać żadnej pracy, nawet zwykłych codziennych obowiązków; nie wolno na przykład gotować obiadu, nie wolno zapalać ognia; dlatego całe jedzenie przygotowuje się w piątek i pozostawia się je na ogniu aż do posiłku sobotniego. Nie wolno tego dnia także pościć ani okazywać żałoby. Nie ma natomiast zakazów korzystania z radości życia.

Oprócz szabatu wyznawcy judaizmu obchodzą w ciągu roku trzy wielkie święta. Różnią się one od szabatu głównie tym, że można podczas nich przygotowywać posiłki. Głównym i największym świętem jest Pascha (Pesach), zwana też Świętem Przaśników, czyli niekwaszonego chleba. Święto to zaczyna się 14 nisan (marzec–kwiecień) w Izraelu siedem, a w diasporze osiem dni. Obchodzi się je na pamiątkę wyjścia Izraelitów z egipskiej niewoli. Podczas tego święta wolno jeść tylko niekwaszony chleb, czyli macę, nie wolno też jeść żadnych kwaszonych pokarmów, należy więc wszystko zakwaszone usunąć z domu przed świętem; także mąkę i ziarno.

Siedem tygodni po święcie Przaśników, 6 siwan (maj–czerwiec) obchodzi się Święto Tygodni (Szawuot), które jest zakończeniem żniw pszenicy. Święto trwa jeden, a w diasporze dwa dni i jest pamiątką zawarcia przymierza na Synaju i nadania Dziesięciorga Przykazań.

Trzecim wielkim świętem jest Święto Namiotów (Szałasów) lub inaczej Święto Kuczek (Chag ha-Sukkot), które niegdyś było świętem zakończenia zbierania płodów ziemi. Obchodzi się je przez siedem, a w diasporze osiem dni od 15 tiszri (wrzesień–październik). Jest dziękczynieniem Bogu za zakończenie zbioru owoców i winobrania.

W żydowskim roku jest też kilka mniejszych świąt. 1 tiszri obchodzi się święto Nowego Roku, nazywane także Świętem Trąbek (Rosz Haszana). Uważa się je za rocznicę stworzenia świata. W dawnych czasach wyznaczano je w ten sposób, że trzydziesty dzień elul, miesiąca poprzedzającego tiszri, traktowano jako Nowy Rok. Tego dnia czekano na przybycie tzw. świadków nowiu, czyli kogoś, kto już zobaczył, że jest nów. Jeśli przybyli, to ten dzień ogłaszano pierwszym tiszri, a jeśli ich nie było, wówczas pierwszym tiszri ogłaszano następny dzień i święto trwało dwa dni. Dziś święto zawsze jest dwudniowe. Przypomina ono także dzień sądu Bożego, dlatego rozpoczyna okres pokuty, który trwa do 10 tiszri, kiedy przypada Dzień Pojednania, znany też pod nazwą Sądny Dzień (Jom Kippur). Tego dnia obowiązuje zakaz wykonywania wszelkich prac, ale jest to dzień umartwienia, skruchy, żalu i wyznania grzechów, obowiązuje więc ścisły post, czyli całkowite powstrzymanie się od wszystkich pokarmów i napojów. To święto zostało nakazane przez Pana (Kpł 16).

25 kislew (listopad–grudzień) rozpoczyna się ośmiodniowe Święto Światła (Chanuka – „Poświęcenie”). Upamiętnia ono ponowne poświęcenie Świątyni Jerozolimskiej. Cechą charakterystyczną tego święta jest zapalenie ośmiu świateł w ośmioramiennym świeczniku, zwanym chanukija, po jednym każdego dnia.

14 adar (luty–marzec), a w latach przestępnych w „drugim adar”, czyli adar szeni, przypada święto Purim (Losy) – najradośniejsze święto roku żydowskiego, zwane Postem Estery, które jest obchodzone na odprawiania postu przez Żydów i Esterę przed ocaleniem swoich współbraci – wydarzeń opisanych w rozdz. 9 Księgi Estery. Jest ono żydowskim karnawałem.

W roku żydowskim są też dni postu, które upamiętniają tragiczne wydarzenia w dziejach narodu żydowskiego. Są to: post 9 aw (lipiec–sierpień), upamiętniający zburzenie Pierwszej Świątyni przez Nabuchodonozora w 586 r. p.n.e. i Drugiej Świątyni przez Tytusa w 70 r. n.e. Tego dnia obowiązuje całkowity 24-godzinny post. 10 tewet (grudzień–styczeń) przypada post na pamiątkę oblężenia Jerozolimy; 17 tammuz (czerwiec–lipiec) na pamiątkę wyłomu w murach Jerozolimy, który umożliwił jej zdobycie i zburzenie; 3 tiszri post Gedaliasza, który był wyznaczonym przez Nabuchodonozora namiestnikiem Judy i został zamordowany przez rodaków.

Okres między świętami Pesach i Szawuot ma charakter półpokutny. Wiąże się on z powstaniem pod wodzą Szymona Bar Kochby. W tym okresie obowiązuje zakaz zawierania małżeństw, uciech, strzyżenia włosów i golenia się oraz noszenia nowej odzieży.

Tak w dużym skrócie i uproszczeniu wygląda najstarsza religia monoteistyczna świata – judaizm.

Filakteria na czole młodego Żyda

Mezuza

Ściana Płaczu – tradycyjne miejsce modlitwy Żydów w Jerozolimie


Kalendarz żydowski

Kalendarz żydowski oparty jest na cyklu księżycowym. Każdy miesiąc zaczyna się w dniu nowiu Księżyca i trwa 29 lub 30 dni. Poczynając od pierwszego wiosennego nowiu początki kolejnych miesięcy przypadają na:

nisan – marzec/kwiecień

ijjar – kwiecień/maj

siwan – maj/czerwiec

tammuz – czerwiec/lipiec

aw – lipiec/sierpień

elul – sierpień/wrzesień

tiszri – wrzesień/październik

cheszwan – październik/listopad

kislew – listopad/grudzień

tewet – grudzień/styczeń

szewat – styczeń/luty

adar – luty/marzec

W latach przestępnych, których przypada aż 7 w 19-letnim cyklu, dodawany jest drugi adar, zwany adar szeni, rozpoczynający się przy ostatnim nowiu zimowym.

Słowniczek

Aron ha-Kodesz – z hebr. Święta Arka. Przechowywana na pamiątkę Arki Przymierza znajduje się w specjalnej niszy w każdej synagodze.

Bar micwa – z hebr. syn przykazania. Osiągnięcie przez chłopca wieku 13 lat, czyli dojrzałości prawnej i religijnej.

Bima – wzniesienie z pulpitem dla odczytywania Tory na środku synagogi.

Chag ha-Sukkot – p. Święto Namiotów.

Chanuka – p. Święto Światła.

Chanukija – nazwa ośmioramiennego świecznika, używanego podczas Święta Światła.

Dzień Pojednania – Sądny Dzień, Jom Kippur, święto przypominające dzień sądu Bożego; przypada 10 tiszri.

Filakterie – p. tefillin.

Gan Eden – z hebr. ogród rozkoszy. Miejsce, gdzie dobrzy ludzie po śmierci otrzymają nagrodę za swoje czyny.

Gehenna – ognista otchłań, opisana w Biblii, miejsce, gdzie trafią po śmierci grzesznicy.

Gemara – z aram. zakończenie. Dalsze zasady i komentarze do Miszny, druga część Talmudu.

Halacha – niepisane prawo w judaizmie, przekazywane ustnie zasady postępowania i rytuału.

Jom Kippur – p. Dzień Pojednania.

Kahał – zarząd kierujący gminą żydowską.

Maca – niekwaszony chleb, jedzony tradycyjnie podczas Paschy.

Mały tałes – specjalna szata z frędzlami, którą kiedyś noszono na wierzchu, a obecnie pod ubraniem.

Menora – siedmioramienny rytualny świecznik żydowski.

Mezuza – niewielki pergamin z tekstem dwóch pierwszych paragrafów „Szema Israel” i napisaną na odwrocie literą szin (od wyrazu Szaddaj – Wszechmocny), przybijany na drzwiach domu.

Midrasz – z hebr. komentarze do halachy.

Miszna – z hebr. powtarzanie, nauka. Zasadnicza część Talmudu.

Mohel – specjalista dokonujący rytuału obrzezania.

Obrzezacz – p. mohel.

Pascha – Święto Przaśników, Pesach. Jedno z trzech najważniejszych żydowskich świąt, obchodzone 14 nisan na pamiątkę wyjścia Izraelitów z niewoli egipskiej.

Pesach – p. Pascha.

Purim (Losy) – święto obchodzone 14 adar na pamiątkę ocalenia Żydów od edyktu Hamana.

Rabin – mędrzec, nauczyciel.

Rosz Haszana – p. Święto Trąbek.

Szawuot – p. Święto Tygodni.

Szema Israel – „Słuchaj, Izraelu”, najważniejsza modlitwa Żydów, zaczerpnięta z Biblii (Pwt 6, 4–5).

Święto Kuczek – p. Święto Namiotów.

Święto Namiotów (Szałasów) – Święto Kuczek, Chag ha-Sukkot, jedno z trzech najważniejszych żydowskich świąt, obchodzone 15 tiszri na pamiątkę zawarcia przymierza na Synaju i nadania Dziesięciorga Przykazań.

Święto Przaśników – p. Pascha.

Święto ŚwiatłaChanuka (Poświęcenie), ośmiodniowe święto obchodzone 25 kislew na pamiątkę zwycięstwa Judy Machabeusza nad wojskami Seleucydów.

Święto TrąbekRosz Haszana, święto Nowego roku, obchodzone 1 tiszri jako pamiątka stworzenia świata.

Święto TygodniSzawuot, jedno z trzech najważniejszych żydowskich świąt, obchodzone 7 tygodni po Pesach.

Tallit – chusta modlitewna.

Talmud (Nauka) – zaraz po Starym Testamencie główna księga judaizmu, zawiera przekazywane przez tysiące lat prawo niepisane.

Tałes – p. tallit.

Tefillin, inaczej filakterie – niewielkie sześcienne pudełeczka przywiązywane rzemieniami na głowie i lewej ręce podczas modlitwy, zawierające spisane na pergaminie teksty biblijne.



Różne artykuły – Islam Różne artykuły – Początek wieku