Logo serwisu Biblia

Strona główna

Stary Testament

Nowy Testament

Święci wg alfabetu

Święci wg dat

Papieże

Legendy o świętych

Patroni

Ciekawostki

Różne artykuły

Inne strony katolickie

Mapa serwisu

Kontakt




© 2000–2018 barbara
Wszystkie prawa zastrzeżone | All rights reserved

Strona nie zawiera cookies



Nakarm głodne dziecko - wejdź na stronę www.Pajacyk.pl


Różne artykuły



Opłatek wigilijny

Święta Bożego Narodzenia rozpoczyna wigilijne dzielenie się opłatkiem. Nazwa „opłatek” pochodzi od łacińskiego słowa oblatum – czyli to, co ofiarowane. Pierwotnie tak nazywano chleb ofiarny spożywany przez pierwszych chrześcijan podczas ich spotkań i modlitw odbywających się na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy. W pierwszych wiekach było to „prażmo” – poświęcone ziarna z najdorodniejszych kłosów pszenicznych, uprażone w ogniu, albo okrągłe, spłaszczone, niesolone przaśne chleby, upieczone na gorących kamieniach. Z czasem płatki ciasta stawały się cieńsze, zaopatrywano je też we wręby ułatwiające ich dzielenie.

Niekonsekrowane chleby, niewykorzystane w misteriach religijnych, zwane eulogiami, wymieniały między sobą zakony i bractwa religijne albo rozdawano je wiernym, aby w święta Bożego Narodzenia łamali je i spożywali na znak przynależności do wspólnoty chrześcijańskiej.

Mniej więcej od X–XI wieku przaśne chleby zostały zastąpione specjalnym pieczywem o łacińskiej nazwie nebula, czyli mgiełka, podobne do znanym nam opłatków. W średniowieczu wyrabiano je w klasztorach, czemu często towarzyszył uroczysty rytuał, przy którym zakonnicy ubierali się w alby i śpiewali nabożne pieśni. Najlepsze ziarno mielono w używanych tylko do tego celu żarnach. Żelazne formy do opłatków – ferramenta oblatoria – poświęcano i modlono się nad nimi. Z czasem przywilej pieczenia niewielkiej ilości opłatków otrzymali niektórzy królowie. Już w XV wieku piekli je także ludzie świeccy: organiści, kantorzy, kościelni i ich pomocnicy. Opłatki pieczono w prostokątnych szczypcach żelaznych z imadłem, zwanych „żelazami” lub „żelazkami”, na których kowale rytownicy wybijali puncą różne znaki według wzoru wyrysowanego wcześniej na papierze. Najstarsze zachowane w Polsce opłatki i szczypce do ich pieczenia pochodzą z XVI wieku. Obecnie w Polsce opłatki wyrabiane są przez wyspecjalizowane piekarnie rzemieślnicze.

W średniowiecznej Polsce opłatki uważane były za wielki przysmak. Jadano je na przykład posmarowane miodem „na wety”, czyli na deser. Używano ich także do pieczętowania listów. W okresie przedświątecznym księża lub organiści roznosili białe i kolorowe opłatki do domów parafian, składając im świąteczne życzenia. W zamian otrzymywali podziękowania i datki.

Sam uroczysty obrzęd dzielenia się opłatkiem przyjął się w Polsce pod koniec XVIII w. najpierw pośród szlachty. Opłatkom przypisywano wiele dobroczynnych właściwości. Miały zapewnić domowi dostatek, spokój i błogosławieństwo Boże, chronić dom przed piorunem, pożarem i innymi nieszczęściami. Kto łamie się opłatkiem, nie zazna przez cały rok głodu. Wierzono, że jeśli ktoś zabłąkany w lesie przypomni sobie, z kim łamał się opłatkiem, szybko odnajdzie drogę powrotną do domu. Okruch opłatka wrzucony do studni miał oczyszczać wodę, a pijącym ją ludziom i zwierzętom zapewniać zdrowie i siłę.

Na wsi powszechny był zwyczaj obdzielania opłatkami, tak jak i resztkami potraw wigilijnych, zwierząt gospodarskich. Według wierzeń ludowych opłatek miał chronić je przed zarazą, pomorem, złym spojrzeniem i urokiem, a psy strzec przed wścieklizną. Dla zwierząt przeznaczane były opłatki kolorowe, na przykład bydło dostawało żółty opłatek, aby że po jego zjedzeniu krowy dawały mleko na tłuste masło, a koniom dawano opłatki czerwone, żeby chroniły je przed zołzami. Czasami w opłatkach dla bydła zapiekano zioła lecznicze, głównie rutę, która miała chronić krowy od chorób i złych czarów.

Opłatki używane były też do wróżb wigilijnych, przede wszystkim dotyczyły urodzaju. Na Podhalu i Pogórzu połamane na cząstki opłatki podczas wieczerzy podkładano pod miski z jedzeniem: jeśli opłatek przywarł do dna miski, wróżył urodzaj na roślinę (zboże, warzywa, owoce), z której przyrządzona została podana w niej potrawa.

Wierzono, że opłatkiem można też dzielić się z duszami zmarłych, które – z łaski Bożej – w noc wigilijną mogą odwiedzać swe domy. Stąd stary polski zwyczaj stawiania na stole dodatkowego talerza i składania na nim cząstki opłatka. Inny zwyczaj nakazywał opłatek (a na wschodnich terenach Polski także chleb i resztki potraw wigilijnych) pozostawiać na stole na całą noc, aby dusze zmarłych mogły się posilić i w ten sposób wraz z żywymi uczestniczyć w obrzędzie świątecznym. Ludzie prosili jednocześnie, aby po Wigilii dusze odeszły do swojego świata i nie szkodziły żyjącym.

Bożonarodzeniową dekoracją znaną tylko w Polsce były, spotykane gdzieniegdzie także dzisiaj, ozdoby z opłatka. Opłatki barwiono, wycinano z niego różne kształty i sklejano śliną w najprzeróżniejsze kompozycje. Robiono z opłatków krzyżyki, słońca, półksiężyce, wyklejano kołyski dla Dzieciątka Jezus oraz ażurowe gwiazdy. Najbardziej znane są piękne formy przestrzenne w kształcie kul lub kombinacji kunsztownie połączonych ze sobą kul i półkul, nazywane „światami” lub „wilijkami”.



Różne artykuły – Boże Narodzenie prababci Różne artykuły – O Bogu, który zmienia świat